Szukaj w serwisie
O nas Administracja Pracownie Kliniki Poradnie specjalistyczne KLINIKA ZDROWEGO SERCA Wydarzenia Konferencje Wydawnictwo Biblioteka Fundacje Stowarzyszenia
Aktualności Kronika SCCS Wyróżnienia Akredytacja ISO Ankiety Opinie Pressroom Galeria Konkursy Praca Przetargi Dojazd Kontakt

prof. dr hab. Janusz H.Skalski - Ważne daty historyczne w kardiologii

- od starożytności do 1900 roku: ok. 300 p.n.e. Herofilos z Chalkedonu, lekarz aleksandryjski, dostrzega różnicę pomiędzy żyłami i tętnicami. Właściwie nazwał tętnię płucną i żyły płucne.

II w. n.e. Galen z Pergamonu - podaje własną teorię obiegu krwi, wg której krew miesza się z powietrzem w lewej komorze serca, a miejscem powstawania i początkiem obiegu krwi jest wątroba. Do czasu odkrycia krążenia przez Harveya (w 1628 roku), była to teoria powszechnie obowiązująca. Galen pierwszy opisuje przewód tętniczy.

XIII wiek - Ibn an-Nafis, lekarz arabski, w swoim dziele omawiającym anatomię człowieka (Człowiek Doskonały) zamieszcza trafne spostrzeżenia na temat małego obiegu krwi.

ok. 1360 - Tomasz z Wrocławia, biskup Sarepty, wydał dzieło Mihi Competit, które spełniało rolę encyklopedii lekarskiej, zwracało m.in. uwagę na choroby serca. Biskup Tomasz był pierwszym polskim uczonym medykiem który zajmował się sercem. W jego rozprawie De syncopi et debilitate cordis – znajduje się tekst o kołataniu serca i omdleniach sercowych, stanowiący jedno z pierwszych w świecie opracowań zwracających uwagę na powiązanie omdlenia z zaburzeniami rytmu serca.

1513 – Leonardo da Vinci dokonuje po raz pierwszy obserwacji wrodzonej wady serca (ubytku w przegrodzie międzyprzedsionkowej serca) i obserwację swą uwiecznia na rycinie. Jest to pierwszy graficzny zapis wady serca. Leonardo opisywał zastawki serca i starł się wyjaśnić zasadę ich działania.

1521 - J. Berengario de Carpi, prawdopodobnie jako pierwszy badacz w czasach nowożytnych (po Galenie) opisuje przewód tętniczy; późniejszy opis należy do Gabriele Fallopio (1562 r.).

ok. 1560 – Leonardo Botallo, włoski anatom i chirurg (osiadły w Paryżu), opisuje drożny otwór owalny.

1564 – Giulio Cesare Aranzio, włoski anatom, publikuje rozprawę z dziedziny embriologii De humani fetu, opisuje w niej krążenie płodowe, przewód żylny, otwór owalny.

1552 - Bartholomeo Eustachio, włoski anatom, był autorem doskonałego dzieła anatomicznego - Tabula anatomica. Opisuje w nim precyzyjnie szereg szczegółów anatomii serca. Dzieło zostaje wydane drukiem dopiero w 1714 roku (przez Giovanni M. Lancisi).

1553 – Miguel Serveto, lekarz i teolog włoski, wydaje dzieło o charakterze teologicznym Christianismi restitutio - opisuje w nim m.in. mały obieg krwi. W tym samym roku zostaje spalony na stosie (z powodu przekonań religijnych).

1555 – Józef Struś, polski lekarz, profesor i prorektor uniwersytetu w Padwie, napisał jeden z najznakomitszych traktatów medycznych w epoce Odrodzenia pt. Sphygmicae artis... libri V. Dzieło wydane w Bazylei i kilkakrotnie wznawiane. Był lekarzem pięciu władców europejskich.

1558 – Realdo Colombo, anatom i lekarz włoski, w dziele De re anatomica podał podstawowe założenia obiegu krwi.
1574 – Fabrizio Girolamo d’Aquapendente – anatom i chirurg włoski z uniwersytetu padewskiego, opisał zastawki żylne (w żyłach obwodowych), w 1603 roku wydał dzieło o funkcji zastawek żylnych – De vanarum ostiolis. Wyjaśnienie roli zastawek i kierunku przepływu krwi w układzie żył systemowych miało wielkie znaczenie dla ostatecznego wyjaśnienia obiegu krwi i utorowało Williamowi Harveyowi (był on uczniem d’Aquapendente) drogę do odkrycia systemu krążenia (w 1628 r.).

1589 – Andrea Cesalpino, lekarz i botanik włoski, ogłasza dzieło Questiones medicae, użył w nim po raz pierwszy termin „krążenie”.

1628 – William Harvey, angielski lekarz, opisał mechanizmy układu krążenia w organizmie ludzkim, dzieło Exercitatio anatomica de motu cordis et sanguinibus in animalibus wydane we Frankfurcie n/Menem było rewolucją w dotychczasowych poglądach na temat krążenia krwi.
W tym samym roku krakowski uczony Gabriel Ochocki ogłasza swoją rozprawę Questio de motu cordis, w której podaje tezy podobne do harvey’owskich

1661 – Marcello Malpigi, anatom włoski z Bolonii, w dziele De pulmonibus opisał dostrzeżone przez siebie (w preparatach histologicznych) naczynia włosowate. Odkrycie to miało fundamentalne znaczenie dla wyjaśnienia przepływu krwi przez płuca i zjawiska wymiany gazowej.

1671 - Nikolaus Steno (v. Niels Stensen, Stenonius), przyrodnik duński, opisuje siniczą wadę serca ze zwężeniem drogi wypływu prawej komory, ubytkiem międzykomorowym i przesuniętą ku prawej stronie aortą (u dziecka z ektopią serca), opisany ponad 3 wieki później (1888) przez Etienne L. Fallota („tetralogia Fallota”).
Kolejno „odkrywali” ten zespół E. Sandiford z Lejdy (1777), Farré (1814) E. Gintrac (1824), Thomas B. Peacock (1858), Karl von Rokitansky (1875) oraz Oskar Widmann we Lwowie (1881)
N. Steno ustalił mięśniowy charakter budowy serca.

1691 - Marcus Gerbezius, lekarz niemiecki, opisuje zespół objawów związanych ze zwolnieniami akcji serca i utratami przytomności (obecnie zw. zespołem M-A-S), dopiero drugi w kolejności uczynił to J.B. Morgagni w 1762, a później T. Spens (1792), W. Burnett (1824), R. Adams (1827) i W. Stokes (1854).

1705 - Raymond Vieussens, anatom francuski, opisuje dokładnie przebieg naczyń wieńcowych, naturalne połączenia między obu tętnicami wieńcowymi (tzw. pierścień Vieussensa wokół stożka tętnicy płucnej) także zastawkę w obrębie otworu owalnego. W 1715 roku wydał traktat na temat fizjologii serca, w którym opisał niektóre wady zastawkowe. Opisał w 1695 r. „puls młota wodnego” dla tętna obserwowanego w niedomykalności aortalnej. Objaw ten opisany później przez Corrigana (1832) nazywany był „pulsem Corrigana”.

1707 - Giovanni Maria Lancisi wydał dzieło o nagłej śmierci, w rozprawie De motu cordis et aneurysmatibus (wydane pośmiertnie) podał, że kiła może być przyczyną powstawania tętniaków, opisywał szczegóły anatomii serca (m.in. „mięsień Lancisi”).

1708 – Christian Adam Thebesius – ogłosił w Lejdzie rozprawę Disputatio medica inauguralis de circuli sanquinis in corde. Pochodził z Dolnego Śląska, ostatnie 20 lat życia pracował jako „fizyk miejski” w Jeleniej Górze. Był jednym z najznamienitszych badaczy anatomii serca, w szczególności pionierem badań nad krążeniem wieńcowym. Opisał „kostnienie” tętnic wieńcowych, anomalie naczyń wieńcowych (m.in. pojedynczą tętnicę), zastawkę zatoki wieńcowej.

1749 – Jean Baptiste Sénac wydał dzieło Traité de la structure du coeur, de son action et de ses maladies. Usystematyzował ówczesną wiedzę o chorobach serca, zalecał stosowanie chininy w częstoskurczu, stosował punkcję worka osierdziowego w wysięku zagrażającym tamponadą.

1761 – Giovanni Battista Morgagni kończy swe wielkie dzieło De sedibus et causis morborum per anatomen indagatis. Opisuje kilka wad wrodzonych serca: zwężenie cieśni aorty, przerwany łuk aorty, zwężenie zastawki aortalnej, wady spływu żylnego systemowego, zwężenie zastawki tętnicy płucnej. Spostrzega „uszkodzenia” zastawki mitralnej, trójdzielnej, aortalnej, zwapnienie ze zwężeniem zastawki aortalnej, tętniaki aorty, zmiany miażdżycowe tętnic wieńcowych.

1761 Johann Leopold Auenbrugger, austriacki lekarz, wydał dzieło Inventum novum..., w którym podaje nową metodę badania klatki piersiowej – serca i płuc z wykorzystaniem tzw. perkusji – opukiwania. Praca zostaje przetłumaczona na język francuski (1808) przez J. N. Corvisarta, przyczyniając się do rozpropagowania i upowszechniania metody.

1768 – William Heberden, angielski lekarz, po raz pierwszy opisał niewydolność wieńcową i nadał jej nazwę angina pectoris. Opis kliniczny choroby wieńcowej został opublikowany w dziele Commentarii de Morborum Historia et Curatione, wydanym w Londynie w roku 1772.

1775 – W. Whithering, szkocki lekarz, wprowadził do lecznictwa naparstnicę w niewydolności serca. W 1786 roku naparstnica znalazła się w farmakopei edynburgskiej.

1797 – Matthew Baillie lekarz szkocki, opisuje całkowite przełożenie wielkich pni naczyniowych.

1788 –Caleb Hillier Parry, angielski lekarz, przypisał powstawanie objawów angina pectoris zaburzeniom w krążeniu wieńcowym.

1810 – Jakób Szymkiewicz przedstawia pierwszy polski opis wrodzonej, siniczej wady serca, w wydanym w Wilnie podręczniku Nauka o chorobach dzieci.

1812 - Jean Dominique Larrey, lekarz armii napoleońskiej, w swoim podręczniku chirurgii, w rozdziale „O ranach worka osierdziowego i serca” przedstawia 7 przypadków groźnych ran klatki piersiowej (wszystkie penetrowały do worka osierdziowego), które leczył operacyjnie – odbarczając tamponadę, otwierając i zaopatrując ranę drążącą do serca. Leczenie przeżyło 4 poszkodowanych.

1812 – Józef Chrzczonowicz przedstawia w Wilnie rozprawę doktorską De angore pectoris – pierwsze polskie opracowanie naukowe na temat choroby wieńcowej. W osiem lat później – w 1820 roku, nieco obszerniejszy doktorat na ten sam temat pojawia się w Krakowie, autorstwa Jana Cennera.

1816 – René Théophile Laënnec, lekarz francuski, zastosował stetoskop do osłuchiwania podczas badania serca i płuc. Wydaje w roku 1819 podręcznik Traité de l’auscultation mediate.

1824 – Jan Oczapowski (w pracy doktorskiej) i Feliks Rymkiewicz - przedstawiają w Wilnie pierwsze polskie opracowania na temat zastosowania stetoskopu w diagnostyce chorób układu krążenia.

1825 – Florian Sawiczewski przywozi (z Francji) dla krakowskiej kliniki M Brodowicza stetoskop i pukadło do badań serca.

1829 - Jan Evangelista Purkynjě, czeski uczony, profesor fizjologii we Wrocławiu, w latach 1829-1839 wykazał obecność siatki wyspecjalizowanych komórek mięśniowych pod wsierdziem (nazwanych później włóknami Purkinjěgo), mających znaczenie w przewodnictwie serca. W 1839 roku opis włókien układu przewodzącego ogłosił w języku polskim w Krakowie.

1832 - Johan Friedrich Dieffenbach, chirurg niemiecki, przeprowadził po raz pierwszy cewnikowanie serca. W 1828 roku dokonał przetoczenia odwłóknionej krwi.

1835 – Adam Raciborski wydaje w Paryżu sławny i rozpowszechniony w Europie podręcznik Nouveau manuel complet d’auscultation et de percussion, na temat nowych sposobów badania układu krążenia z wykorzystaniem osłuchiwania serca.

1837 - Jan B. Bobrzyński, krakowski lekarz, w swej dysertacji doktorskiej - De asphyxia in genere na temat duszności podaje informacje odnoszące się do stanu narządu krążenia, stara się dociec przyczyn duszności w różnych stanach chorobowych – dostrzegając też związek tego stanu m.in. z wadami organicznymi serca, z zaburzeniami krążenia płucnego, czy też z upośledzeniem funkcji prawej komory.

1837 - Ludwik Przybyłko, w Krakowie, jest autorem rozprawy doktorskiej De pravo organorum situ, traktującej, wśród innych treści, o wadach wrodzonych serca. Autor wymienia anomalie pozycyjne serca (w tym dekstrokardię), przełożenie wielkich pni tętniczych, odwrócenie trzewi, ektopię serca. Jest to jedna z pierwszych w świecie prac omawiających zaburzenia lateralizacji.

1844 – Robert Remak w Poznaniu (uczony z rodziny polsko-niemieckiej) pierwszy opisał zwoje nerwowe w sercu - w obrębie splotów nerwowych, w okolicy ujść żył głównych.

1842-46 - Karl von Rokitansky w Wiedniu wydaje w 6.ciu tomach Handbuch der pathologischen Anatomie – omawiający liczne schorzenia i wady serca. W późniejszych latach (do 1875) przedstawia własną klasyfikację wad wrodzonych serca.

1849 – Carl Friedrich Ludwig, słynny fizjolog niemiecki, jako pierwszy rozpoznał i opisał migotanie komór serca.

1856 – Rudolf Albert von Kölliker, szwajcarski uczony, wykazał w badaniu eksperymentalnym, że serce wytwarza impuls elektryczny w czasie każdego skurczu (wraz z Heinrichem Müllerem). Kölliker był autorem pierwszego w dziejach (1852 r.) podręcznika na temat komórkowej konstrukcji tkanek Handbuch der Gewebelehre des Menschen (w tym także serca). Badał proces kształtowania się układu tętniczego i żylnego w okresie embrionalnym oraz rozdzielanie się zarodka serca na część lewo i prawostronną (ewolucję tworzenia komór). Opisany przez niego rowek lub bruzda międzykomorowa, widoczna na zewnętrznej powierzchni serca, określana bywa „bruzdą międzykomorową Köllikera”

1872 - G.W. Callender, włoski chirurg, usuwa igłę wbitą w serce przez ścianę klatki piersiowej, zabieg kończy się sukcesem.


1878 - Adam Hammer, lekarz austriacki, dokonuje pierwszego przyżyciowego rozpoznania zatoru tętnicy wieńcowej i zawału serca

1878 – William Murrel, farmakolog angielski, pierwszy zastosował nitroglicerynę w leczeniu napadów angina pectoris.

1879 – Henry Louis Roger, lekarz francuski, opisuję wadę wrodzoną serca polegającą na obecności ubytku w przegrodzie międzykomorowej serca.

1879 – Oskar Widmann, lwowski lekarz, ogłasza w Krakowie pierwszy polski podręcznik kardiologii Choroby serca i tętnic w zarysie a w 1884 roku obszerniejsze dzieło Choroby serca i wielkich pni naczyniowych (wydane w Warszawie).

1881 – Luigi M. Concato, lekarz włoski, opublikował obserwacje dotyczące przewlekłego zapalnego procesu chorobowego (w przebiegu gruźlicy), dotyczącego błon surowiczych (polyserositis), przebiegającego z wysiękiem w worku osierdziowym, jamie opłucnej i otrzewnej („choroba Concato”).

1882 - Albert Wojciech Adamkiewicz, profesor patologii w Akademii Krakowskiej, publikuje wyniki swych badań na temat zmienności unaczynienia rdzenia kręgowego, opisuje ważne naczynie wspomagające ukrwienie rdzenia kręgowego. Opisana przez niego arteria radicularis anterior magna (tętnica Adamkiewicza) ma istotne znaczenie w chirurgii aorty piersiowej.

1882 – M.H. Block (w Gdańsku) zszył ranę serca u doświadczalnego królika.

1883 - Henryk Pacanowski, w Warszawie ogłasza pierwsze polskie doniesienie na temat ubytku w przegrodzie międzykomorowej serca pt. Wrodzone połączenie komórek sercowych Z adnotacji redakcyjnej dowiadujemy się, że praca była przygotowana już 2 lata wcześniej.

1895 – Napoleon Cybulski wraz z Władysławem Szymonowiczem w Krakowie ogłosili wyniki swoich badań nad czynnością istoty rdzennej nadnerczy, które doprowadziły do odkrycia adrenaliny (nazwanej przez nich „nadnerczyną”)

1887 – Augustus Desire Waller, fizjolog angielski, dokonał pierwszej rejestracji elektrokardiograficznej. Zapis nazwał „kardiogramem”.

1887 – Edward Korczyński rozpoznaje przyżyciowo zator tętnicy wieńcowej serca - po raz pierwszy w Polsce i drugi w świecie (pierwszy przed nim uczynił to A. Hammer w 1878).

1893 - Daniel Hale Williams, lekarz amerykański, dokonuje w Provident Hospital w Chicago otwartego odbarczenia tamponady po zranieniu serca (10 lipca). Usuwa koniec noża tkwiącego w sercu, kontroluje ranę w tym miejscu, licząc się

z koniecznością jej zszycia, wreszcie zaopatruje ranę serca (być może ją tylko ucisnął aż do ustania krwawienia). Według innych źródeł Williams naszył worek osierdziowy na ranę serca. Jest to pierwszy w historii udany zabieg chirurgiczny na sercu.

1893 - Józef Pawiński w Warszawie opisuje szmer w nadciśnieniu płucnym przy zwężeniu zastawki mitralnej (4 lata po Grahamie Steelu) znany w literaturze zachodniej (niestety nie w Polsce) „szmerem Steela-Pawińskiego”. Pawiński był światowej sławy uczonym zajmującym się chorobami serca.

1895 - S Del Veccio, włoski chirurg, dokonał serii eksperymentów polegających na zszywaniu ran serca u psów.

1895 – Wilhelm Konrad Roentgen odkrył promienie X (8 listopada). Rola jego odkryć dla medycyny zastała uhonorowana Nagrodą Nobla w 1901 roku. W kilka tygodni po odkryciu Roentgena (w lutym 1906) pierwsze zdjęcie z użyciem promieni X wykonał Alfred Obaliński w Krakowie.

1894/95 - Samuel Goldflam, Władysław Biegański, Henryk Gotard, polscy lekarze opisują „zespół chromania przestankowego” w przebiegu zakrzepowo-zarostowego zapalenia naczyń krwionośnych. Dopiero w 1908 roku podobne obserwacje publikuje Leo Buerger.

1896 – Ludwik Rehn, niemiecki chirurg wykonał pierwszą udaną operację na ludzkim sercu (9.09.1896 r. we Frankfurcie n/Menem) Było to zszycie 3- centymetrowej rany prawej komory. Demonstracja pacjenta, w rok po operacji, na międzynarodowym zjeździe chirurgów wywołała sensację. Wcześniejsza w tym samym roku operacja zszycia dosyć dużej rany prawej komory serca, przeprowadzona 8 czerwca przez Włocha Guido Farinę kończy się niepomyślnie.

1896 - Scipione Riva-Rocci, lekarz włoski, zastosował manometr rtęciowy własnego pomysłu, umożliwiający rejestrację wartości ciśnienia skurczowego na ramieniu pacjenta, w chwili zanikania tętna na tętnicy promieniowej, podczas ucisku ramienia.

1896 - Friedel Pick (1867-1926), niemiecki lekarz z Pragi, obserwował zapalenie osierdzia ze współistniejącą niewydolnością wątroby i wysiękiem w jamie otrzewnowej. Pick wyrażał opinię, że zmiany w wątrobie są następstwem zaburzeń w krążeniu i w konsekwencji zastoju w dorzeczu żyły wrotnej („choroba Picka”).

1896 - William Ewart ogłasza, że na podstawie precyzyjnego opukiwania okolicy przedsercowej można dość dokładnie określić pole stłumienia, świadczące o wysięku w osierdziu („objaw Ewarta”)

1897 - Victor Eisenmenger, lekarz austriacki, w –pracy Die angeborenen Defekte der Kammerscheidenwand des Herzens opisał siniczą wadę serca z ubytkiem międzykomorowym, ale bez zwężenia drogi wypływu komory prawej i tętnicy płucnej.

1898 - Witold Horodyński przeprowadza 6 grudnia po raz pierwszy w Polsce (w Warszawie) operację polegającą na zaopatrzeniu kłutej rany serca. Kilka miesięcy później Wacław Maliszewski przeprowadza dwie podobne operacje, również bez powodzenia. Publikują w krajowym piśmiennictwie pierwszą polską pracę naukową na temat ran serca.

1899 - H. Huchard oznajmił w swym dziele Traité clinique des maladies du coeur et l’aorte, iż powodem choroby wieńcowej, a również nagłego zgonu, może być skurcz tętnicy wieńcowej.

1900 – Jan Prus we Lwowie zastosował pierwszy raz w świecie masaż bezpośredni serca u samobójcy.

1900 - Bohdan Korybut-Daszkiewicz (Warszawa) jest autorem pierwszego polskiego raportu na temat przełożenia wielkich pni naczyniowych (30 grudnia).
/\
SCCS na Facebook'u

Fundacja Śląskiego Centrum Chorób serca

KRS 0000219230



Podaruj 1% Podatku

Dziękujemy za pomoc
Chorym i naszemu Szpitalowi